28

اخلاق‌آموزی از اسوه اخلاق

فرهنگی

۲۸ صفر سالروز رحلت جانسوز پیامبر گرامی اسلام، حضرت محمّد مصطفی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و نیز شهادت مظلومانه فرزند غریبش حضرت امام حسن مجتبی(ع) و ۳۰ صفر شهادت امام رئوف و مهربان امام رضا(ع) است؛ سه مصیبت جانکاهی که جهان اسلام را برای همیشه تاریخ عزادار کردند.

اما وظیفه امروز پیروان ائمه معصوم (علیهم‌السلام)، درس گرفتن، الگو و اسوه قراردادن رفتار و سلوک اخلاقی و به کارگیری آنها در زندگی فردی و اجتماعی است، زیرا آنچه در این گونه مسائل مهم به نظر می‌رسد، عبرت‌آموزی است؛ یعنی از حال به گذشته رفتن و گذشته را بررسی کردن و از آن پند گرفتن. عبرت‌آموزی از این‌گونه مسائل به این معناست که انسان همواره آن وقایع و حوادث را مطالعه کرده و جامعه خود را با آن مقایسه کند تا بفهمد در چه شرایط و وضعیتی قرار دارد، چه چیزی او را تهدید می‌کند و چه چیزی برای او لازم است و چه نوع اخلاقی از بزرگان دین را باید اسوه، سرمشق و الگوی خود قرار دهد. يكى از آن شاخصه‌هاى پر اهميت در پيشرفت اسلام، اخلاق نيك و پرجاذبه پيامبراكرم(ص) در برخورد با انسان‏ها بود. اين خلق نيكوی پيامبر(ص) تا بدان حد تأثیرگذار بود که در پيشرفت اسلام نقش بسزايى داشت و امروز يكى از عوامل مهم پيشرفت و گسترش اسلام قلمداد می‌شود‏. در فرازى از گفتار امیرمؤمنان حضرت على(ع) در شأن اخلاقی پيامبر(ص) چنين‏ آمده است:
«رفتار پيامبر(ص) با همنشينانش چنين بود كه دائماً خوش‏رو، خندان، نرم و ملايم بود. هرگز خشن، سنگدل، پرخاشگر، بدزبان، عيب‌جو و مديحه‏گر نبود. هيچ‌كس از او مأيوس نمى‏شد و هر كس به ‏در خانه او مى‏آمد، نوميد باز نمى‏گشت. سه خصیصه را از خود دور كرده بود؛ مجادله در سخن، پرگويى و دخالت در كارى كه به او مربوط نبود. او كسى را مذمت نمى‏كرد و از لغزش‏هاى پنهانى مردم‏ جست‌وجو نمى‏نمود، جز در مواردى كه ثواب الهى داشت سخن نمى‏گفت، در هنگام سخن گفتن به قدرى گفتارش نفوذ داشت كه همه سكوت کرده‏ و سراپا گوش مى‏شدند…»
با نگاه به فراز فوق درمی‌یابیم که گسترش دین اسلام به دلیل اخلاق و رفتار نیک و همراهی و نزدیکی پیامبر اسلام(ص) با مردم بوده است. 
اما امروز و پس از گذشت بیش از ۱۴ قرن از آغاز رسالت پیامبر اعظم(ص) باید با یک نگاه عبرت‌آموز و آسیب‌شناسانه خلق‌وخوی خود و جامعه را بررسی کنیم و ببینیم چه میزان از اخلاقیات و الگوهای ائمه معصوم (علیهم‌السلام)، به‌ویژه پیامبر گرامی اسلام(ص) را عملی کرده‌ایم و اهداف بنیادی دین که رویکرد اخلاقی، فضیلت‌محور و پایبندی به ارزش‌های معنوی و اخلاقی است، در چه وضعیتی قرار دارد. 
برپایی حکومت اسلامی، پاسداری از ارزش‌های اخلاقی و دینی وظیفه آحاد مردم، به ویژه در اوضاع کنونی است و یافتن الگوهای ارزشی و اخلاقی برای اداره جامعه، در تمام ابعاد، نیاز قطعی است، تا از یک سو توانایی دین را در اداره جامعه اثبات کنیم و از سوی دیگر اسوه و سرمشقی برای دیگر مسلمانان در سراسر جهان باشیم.

پاسخ دهید